​Od antičkog lijeka do poslastice: Kako je lubenica osvojila Balkan

Istorijski podaci pokazuju da su prvi susreti naših prostora sa lubenicom izgledali potpuno drugačije od današnjih, a njeno „osvajanje“ Balkana odvijalo se u dva velika istorijska talasa.

Istoričari i arheolozi potvrđuju da je prva, antička verzija lubenice na Balkan stigla preko starih Grka još u 4. vijeku prije nove ere.

Međutim, tadašnji plodovi teško da bi danas ikome bili privlačni.

Antička lubenica bila je blijeda, tvrda, prepuna sjemenki i uglavnom gorkog ili neutralnog ukusa.

​Umjesto kao poslastica, gajena je kao dragocjen, prirodni rezervoar vode tokom sušnih perioda i vojnih pohoda, zahvaljujući debeloj kori koja je dugo čuvala tečnost.

Čuveni ljekari Hipokrat i Dioskorid koristili su je prvenstveno kao lijek – služila je kao moćan diuretik, ali i kao obloga za hlađenje glave kod djece koja dobiju sunčanicu.

​Arapski uticaj i dolazak slatkog ploda
​Ona prava, slatka i crvena lubenica kakvu danas poznajemo, stigla je na balkanske prostore tek u razvijenom srednjem vijeku, između 11. i 13. vijeka.

Za njenu selekciju i uzgoj slađih sorti zaslužni su Arapi, koji su je preko Mediterana proširili po južnoj Evropi.

Iz ovog perioda datiraju i prvi sačuvani evropski crteži crvenog ploda u tadašnjim medicinskim priručnicima.

​Potpuna ekspanzija i masovni uzgoj na Balkanu uslijedili su sa dolaskom Osmanlija od 14. vijeka. O dubokoj ukorijenjenosti ove kulture i danas svjedoči naš jezik.

Dok je riječ lubenica starog slovenskog porijekla (od riječi lub, što označava koru), u mnogim krajevima Balkana i dalje se koristi prepoznatljivi turcizam karpuza, koji vuče korijen iz persijskog jezika.

​Kao specifičan kuriozitet izdvaja se i jedno geografsko ime – mjesto Lubenice na ostrvu Cres, čija istorija seže čak 4.000 godina u prošlost.

Iako je ime naselja u dokumentima zapravo nastalo modifikacijom rimskog naziva Hibernicia (zimska utvrda), sudbina se poigrala da jedno od najfascinantnijih istorijskih mjesta na Jadranu ponese upravo ime ove omiljene ljetnje biljke.

(BN)